Rodzice mają różne podejścia do wychowania — jak nie walczyć przy dziecku?

Jedno z nas chce postawić wyraźną granicę. Drugie uważa, że dziecko potrzebuje przede wszystkim zrozumienia.

Jedno chce konsekwentnie trzymać się ustalonej zasady. Drugie widzi zmęczenie dziecka i proponuje, żeby tym razem odpuścić.

Różnice w podejściu do wychowania pojawiają się w wielu rodzinach. Możemy inaczej patrzeć na obowiązki, naukę, korzystanie z ekranów, sen, jedzenie, konsekwencje czy sposób reagowania na silne emocje.

Sama różnica zdań nie oznacza, że nie potrafimy wspólnie wychowywać dziecka. Problem zaczyna się wtedy, gdy spór przenosi się na dziecko, a ono zostaje postawione pomiędzy dorosłymi.

Może wtedy próbować wybierać stronę, uspokajać rodziców, ukrywać swoje potrzeby albo brać odpowiedzialność za to, że w domu pojawił się konflikt.

Nie musimy mieć identycznych poglądów. Potrzebujemy jednak sposobu, dzięki któremu możemy różnić się bez obciążania dziecka naszym sporem.

Różne podejścia są naturalne

Każde z nas wchodzi w rodzicielstwo z inną historią.

Wpływają na nas:

• zasady obowiązujące w domu rodzinnym,
• relacje z własnymi rodzicami,
• wcześniejsze doświadczenia,
• temperament,
• wiedza o rozwoju dzieci,
• poziom zmęczenia,
• osobiste wartości,
• sposób radzenia sobie ze stresem,
• obawy dotyczące przyszłości dziecka.

Jedna osoba może szczególnie obawiać się braku granic, ponieważ dorastała w bardzo chaotycznym domu. Druga może być wrażliwa na surowość, bo sama doświadczała nadmiernej kontroli.

Kiedy spieramy się o to, czy dziecko powinno natychmiast posprzątać, często nie chodzi wyłącznie o bałagan. Dla jednego rodzica temat może dotyczyć odpowiedzialności i szacunku. Dla drugiego — zmęczenia dziecka i potrzeby elastyczności.

Jeżeli zobaczymy, co kryje się pod naszym stanowiskiem, łatwiej będzie nam rozmawiać o potrzebach zamiast przekonywać się, kto jest lepszym rodzicem.

Dziecko nie potrzebuje rodziców reagujących identycznie

Dzieci potrafią zrozumieć, że różne osoby funkcjonują trochę inaczej.

Mama może pozwalać na inną zabawę niż tata. Jeden opiekun może lubić ciszę podczas posiłku, a drugi częściej żartować. Dziadkowie mogą mieć inne zwyczaje niż rodzice.

Taka różnorodność nie musi szkodzić dziecku.

Najważniejsze jest, aby podstawowe zasady dotyczące bezpieczeństwa, szacunku i odpowiedzialności nie przeczyły sobie całkowicie.

Dziecko może usłyszeć:

„Z tatą trochę inaczej organizujecie wieczór. Oboje jednak dbamy o to, żebyś miał czas na sen”.

Nie musimy więc uzgadniać każdego szczegółu. Potrzebujemy wspólnego fundamentu oraz jasności, które różnice są akceptowalne, a które powodują chaos lub naruszają bezpieczeństwo.

Kiedy różnica zdań zaczyna obciążać dziecko?

Niepokojąca staje się sytuacja, w której dziecko:

• słyszy regularne kłótnie dotyczące swojego zachowania,
• jest pytane, który rodzic ma rację,
• ma przekazywać wiadomości pomiędzy dorosłymi,
• słyszy wzajemne podważanie autorytetu opiekunów,
• jest pocieszane przez jednego rodzica po decyzji drugiego,
• czuje, że musi uspokoić zdenerwowanego dorosłego,
• zaczyna ukrywać informacje, aby nie wywołać konfliktu,
• obawia się, że jego zachowanie doprowadzi do kolejnej awantury,
• słyszy, że jest przyczyną problemów między rodzicami.

Dziecko może wtedy dojść do wniosku:

„To przeze mnie rodzice się kłócą”.

„Muszę uważać, co mówię”.

„Jeśli wybiorę jednego rodzica, skrzywdzę drugiego”.

„Muszę zadbać o to, żeby mama albo tata się nie zdenerwowali”.

To zbyt duża odpowiedzialność.

Konflikt należy do dorosłych — nawet jeśli rozpoczął się od sytuacji związanej z dzieckiem.

Nie ustalajmy, kto ma rację, w obecności dziecka

Wyobraźmy sobie, że dziecko pyta, czy może jeszcze korzystać z telefonu.

Jeden rodzic odpowiada:

„Nie, umawialiśmy się na godzinę”.

Drugi mówi:

„Daj mu spokój, przecież nic się nie stanie”.

W tym momencie rozmowa szybko może przestać dotyczyć telefonu. Pojawiają się zarzuty:

„Zawsze podważasz moje decyzje”.

„A ty zawsze przesadzasz”.

„Przez ciebie nie da się ustalić żadnych zasad”.

Jeżeli czujemy, że zaczynamy walczyć między sobą, warto przerwać rozmowę.

Możemy powiedzieć:

„Mamy teraz różne zdania. Porozmawiamy o tym osobno i za chwilę powiemy ci, jaka jest decyzja”.

Nie musimy rozstrzygać wszystkiego natychmiast.

Krótka przerwa jest zwykle bezpieczniejsza niż podejmowanie decyzji w środku sporu, gdy każde z nas próbuje przede wszystkim nie ustąpić drugiej osobie.

Nie róbmy z dziecka sędziego

Czasami szukamy potwierdzenia swojej racji, pytając:

„Powiedz sam, czy tata nie przesadza”.

„Przecież wiesz, że mama zawsze robi z wszystkiego problem”.

„U kogo zasady są bardziej normalne?”.

Nawet jeśli pytanie brzmi żartobliwie, stawia dziecko w bardzo trudnej sytuacji.

Dziecko może odpowiedzieć zgodnie z tym, czego oczekuje jeden rodzic, aby uniknąć jego złości. Może też wybierać bardziej korzystną dla siebie wersję, nie rozumiejąc, że dorosłym zależy na lojalności.

Nie oczekujmy, że dziecko rozstrzygnie spór, który należy do nas.

Możemy zapytać je o własne potrzeby:

„Co jest dla ciebie najtrudniejsze w wieczornym odkładaniu telefonu?”.

Nie pytajmy natomiast:

„Które z nas ma rację?”.

Nie podważajmy drugiego opiekuna przy dziecku

Możemy nie zgadzać się z decyzją drugiego rodzica. Warto jednak uważać na komunikaty takie jak:

„Tata znowu przesadza”.

„Mama nie potrafi stawiać granic”.

„Ja bym ci pozwolił, ale wiesz, jaka ona jest”.

„Nie słuchaj go, on się na tym nie zna”.

Takie słowa nie tylko osłabiają pozycję drugiego dorosłego. Mogą również obniżać poczucie bezpieczeństwa dziecka.

Dziecko potrzebuje wiedzieć, że dorośli odpowiedzialni za jego opiekę potrafią ze sobą współpracować — nawet jeśli się różnią.

Możemy powiedzieć:

„Nie podjąłbym tej decyzji w ten sam sposób, ale porozmawiam o tym z mamą osobno”.

Jeżeli decyzja nie narusza bezpieczeństwa dziecka, nie musimy od razu jej unieważniać.

Wyjątkiem są sytuacje, w których zachowanie drugiego dorosłego jest przemocowe, upokarzające albo stwarza zagrożenie. Wtedy bezpieczeństwo dziecka jest ważniejsze niż utrzymywanie pozornej jedności.

Ustalmy kilka zasad, które są naprawdę wspólne

Nie potrzebujemy rozbudowanego kodeksu na każdą sytuację.

Warto zacząć od kilku obszarów najważniejszych dla codziennego funkcjonowania rodziny.

Możemy ustalić wspólnie:

• czego nie akceptujemy ze względów bezpieczeństwa,
• jak reagujemy na bicie, wyzwiska i niszczenie rzeczy,
• jakie są podstawowe zasady korzystania z urządzeń,
• jak wygląda pora snu,
• jak dzielimy obowiązki,
• w jaki sposób rozmawiamy o błędach,
• kiedy możliwe są wyjątki,
• kto podejmuje decyzję w sytuacji, gdy nie mamy czasu na dyskusję.

Zasada powinna być możliwa do zastosowania przez oboje opiekunów.

Jeśli jedno z nas uważa ją za zbyt surową, a drugie za zupełnie niewystarczającą, prawdopodobnie będzie regularnie podważana.

Lepsza jest mniej idealna zasada, którą potrafimy wspólnie utrzymać, niż perfekcyjny plan, o który codziennie walczymy.

Oddzielmy wartości od metod

Często okazuje się, że chcemy podobnych rzeczy, ale różnimy się sposobem ich osiągnięcia.

Oboje możemy chcieć, aby dziecko:

• było odpowiedzialne,
• czuło się bezpiecznie,
• szanowało innych,
• potrafiło mówić o swoich emocjach,
• rozwijało samodzielność,
• miało zdrowe granice.

Jedno z nas może jednak częściej stosować jasne konsekwencje, a drugie rozmowę i szukanie przyczyn zachowania.

Zamiast spierać się:

„Trzeba być bardziej stanowczym”

albo:

„Trzeba okazywać więcej zrozumienia”

możemy zapytać:

„Jaki cel chcemy osiągnąć i czego dziecko potrzebuje w tej konkretnej sytuacji?”.

Czasami potrzebna będzie wyraźna granica. Innym razem dziecko najpierw będzie potrzebowało regulacji i wsparcia, zanim będzie zdolne do współpracy.

Zrozumienie i granice nie muszą się wykluczać.

Ustalmy sygnał zatrzymujący rozmowę

W chwili napięcia możemy nie zauważyć, że zaczynamy kłócić się przy dziecku.

Warto wcześniej ustalić neutralny sygnał, który oznacza:

„Zatrzymujemy tę rozmowę i wracamy do niej bez dziecka”.

Może to być zdanie:

„Potrzebujemy chwili na ustalenie planu”.

„Wróćmy do tego później”.

„Teraz robimy przerwę”.

Sygnał nie powinien oznaczać zwycięstwa jednej strony. Ma chronić rozmowę przed eskalacją.

Umawiamy się, że po jego użyciu żadne z nas nie próbuje jeszcze dodać ostatniego argumentu, wyjaśnić dziecku swojej racji ani zdobyć jego poparcia.

Co powiedzieć dziecku, gdy widziało nasz konflikt?

Nie zawsze uda nam się zatrzymać spór odpowiednio wcześnie.

Jeżeli dziecko słyszało podniesione głosy albo wzajemne oskarżenia, warto wrócić do sytuacji.

Możemy powiedzieć:

„Pokłóciliśmy się o to, jak rozwiązać tę sytuację. To była sprawa między dorosłymi”.

„Nie powinieneś był słuchać, jak wzajemnie się obrażamy”.

„To nie jest twoja odpowiedzialność, żeby nas pogodzić”.

„To, że kłótnia zaczęła się od rozmowy o szkole, nie oznacza, że jest twoją winą”.

Nie musimy opowiadać dziecku o wszystkich szczegółach konfliktu.

Potrzebuje przede wszystkim usłyszeć, że:

• dorośli zajmą się problemem,
• ono nie musi wybierać strony,
• nie odpowiada za emocje rodziców,
• nadal jest bezpieczne i kochane.

Nie oczekujmy od dziecka, że nas uspokoi

Po konflikcie możemy być smutni, rozczarowani albo roztrzęsieni. Warto jednak uważać, aby nie szukać emocjonalnego wsparcia u dziecka.

Nie powinniśmy mówić:

„Widzisz, jak tata mnie traktuje”.

„Jesteś jedyną osobą, która mnie rozumie”.

„Powiedz mamie, że przez nią płaczę”.

„Nie wiem, co bym bez ciebie zrobiła”.

Dziecko może wtedy zacząć pełnić rolę opiekuna dorosłego.

Może pilnować naszego nastroju, rezygnować z własnych potrzeb albo unikać kontaktu z drugim rodzicem, aby nas nie zranić.

Wsparcia szukajmy u innych dorosłych: partnera, przyjaciela, członka rodziny lub specjalisty.

Dziecko może widzieć, że przeżywamy emocje. Nie powinno jednak odpowiadać za ich regulowanie.

Nie wykorzystujmy dziecka jako posłańca

W napiętej relacji łatwo zacząć komunikować się przez dziecko:

„Powiedz tacie, że ma cię odebrać”.

„Zapytaj mamę, czy w końcu się zgadza”.

„Przekaż mu, że nie będę znowu zmieniać planów”.

Dziecko zostaje wtedy wciągnięte w napięcie pomiędzy dorosłymi.

Może obawiać się reakcji osoby, której przekazuje wiadomość. Może również zmieniać treść komunikatu, aby zmniejszyć ryzyko kolejnej kłótni.

Sprawy organizacyjne i wychowawcze ustalajmy bezpośrednio pomiędzy dorosłymi — również wtedy, gdy kontakt jest trudny.

Co zrobić, gdy nie możemy dojść do porozumienia?

Niektóre różnice da się rozwiązać kompromisem. Inne wymagają decyzji na określony czas.

Możemy zastosować prosty schemat:

1. Nazywamy problem bez oskarżeń.
2. Każde z nas mówi, czego się obawia.
3. Ustalamy wspólny cel.
4. Wybieramy rozwiązanie na próbę.
5. Określamy, kiedy sprawdzimy, czy działa.

Przykład:

„Różnimy się w sprawie telefonu wieczorem. Ty obawiasz się, że brak jasnej granicy utrudnia sen. Ja obawiam się, że nagłe odbieranie urządzenia prowadzi do codziennego konfliktu. Naszym wspólnym celem jest spokojniejszy wieczór i wystarczająca ilość snu. Przez tydzień telefon odkładamy o ustalonej porze, ale przypominamy o tym piętnaście minut wcześniej. W niedzielę sprawdzimy, jak to działa”.

Nie musimy od razu ustalić rozwiązania na zawsze.

Plan próbny zmniejsza poczucie, że jedno z nas całkowicie przegrywa.

Rozmawiajmy o zachowaniu, nie o charakterze drugiego rodzica

Zdanie:

„Znowu wszystko mu odpuszczasz”

prawdopodobnie wywoła obronę.

Bardziej pomocne będzie:

„Kiedy po mojej odmowie zgadzasz się na tę samą rzecz, dziecko nie wie, która zasada obowiązuje”.

Zamiast:

„Jesteś zbyt surowy”

możemy powiedzieć:

„Martwi mnie, że podczas tej rozmowy dziecko zaczęło się bać i przestało odpowiadać”.

Starajmy się opisywać:

• konkretną sytuację,
• jej wpływ na dziecko,
• własną obawę,
• potrzebną zmianę.

Unikajmy określeń „zawsze”, „nigdy”, „jesteś taki sam jak twoi rodzice” albo „nie nadajesz się do wychowywania”.

Takie komunikaty zwykle przenoszą rozmowę z problemu na obronę własnej wartości.

Nie rozstrzygajmy sporu w chwili największego napięcia

Trudny poranek, płaczące dziecko i zbliżająca się godzina wyjścia nie są dobrym momentem na rozmowę o całej filozofii wychowania.

W sytuacji bieżącej potrzebujemy rozwiązania tymczasowego.

Możemy ustalić:

„Teraz robimy tak, a wieczorem wrócimy do rozmowy”.

Dłuższe ustalenia warto prowadzić wtedy, gdy:

• dziecko nie jest obecne,
• oboje mamy trochę czasu,
• poziom napięcia jest niższy,
• nie próbujemy jednocześnie wykonywać innych obowiązków.

Jeżeli nasze rozmowy regularnie kończą się krzykiem, możemy ustalić limit czasu albo prawo do przerwy.

Dziecko może zauważyć różnicę zdań

Nie musimy udawać przed dzieckiem, że zawsze się zgadzamy.

Możemy pokazać mu, że ludzie mogą myśleć inaczej i nadal traktować się z szacunkiem.

Możemy powiedzieć:

„Ja uważam, że potrzebujemy dzisiaj zostać w domu, a tata uważa, że możemy pojechać. Porozmawiamy o tym i podejmiemy decyzję”.

Później możemy poinformować:

„Ustaliliśmy, że pojedziemy, ale wrócimy wcześniej”.

Dziecko widzi wtedy proces rozwiązywania różnicy zdań bez upokarzania, krzyku i walki o lojalność.

To również jest ważna nauka relacji.

Co, jeśli dziecko próbuje wykorzystać różnicę?

Dzieci szybko zauważają, że rodzice reagują inaczej.

Mogą pytać jednego opiekuna po odmowie drugiego albo przedstawiać sytuację w taki sposób, który zwiększa szansę na zgodę.

Nie musi to oznaczać świadomej manipulacji. Dziecko po prostu sprawdza dostępne możliwości.

Możemy odpowiedzieć:

„Słyszę, że tata już podjął decyzję. Nie będę jej teraz zmieniać bez rozmowy z nim”.

Albo:

„Nie wiem jeszcze, co ustaliliście. Najpierw to sprawdzę”.

Nie obwiniajmy dziecka za to, że szuka korzystnej odpowiedzi. To dorośli odpowiadają za spójny sposób komunikacji.

Różne podejście po rozstaniu rodziców

Po rozstaniu zasady w dwóch domach mogą się różnić jeszcze bardziej.

Nie zawsze mamy wpływ na to, jak drugi rodzic organizuje codzienność. Nadal możemy jednak chronić dziecko przed konfliktem lojalnościowym.

Unikajmy wypytywania:

„Co znowu robiłeś u taty?”.

„Mama naprawdę ci na to pozwala?”.

„W moim domu obowiązują normalne zasady”.

Możemy powiedzieć:

„U mamy mogą obowiązywać inne ustalenia. Tutaj robimy to w ten sposób”.

Nie oznacza to, że akceptujemy wszystkie decyzje drugiego opiekuna. Sprawy dotyczące zdrowia, bezpieczeństwa, edukacji lub ustaleń formalnych wymagają bezpośredniej rozmowy między dorosłymi.

Dziecko nie powinno jednak być źródłem informacji, mediatorem ani świadkiem wzajemnego oceniania rodziców.

Kiedy kompromis nie jest właściwym rozwiązaniem?

Nie każdą różnicę możemy potraktować jako dwa równorzędne stanowiska.

Nie szukamy kompromisu, gdy pojawia się:

• przemoc fizyczna,
• grożenie,
• upokarzanie,
• wyzwiska,
• zastraszanie,
• nadużywanie substancji podczas opieki,
• ignorowanie zaleceń medycznych,
• zachowanie zagrażające dziecku,
• zmuszanie dziecka do utrzymywania tajemnic dotyczących bezpieczeństwa.

W takich sytuacjach najważniejsza jest ochrona dziecka i uzyskanie odpowiedniego wsparcia.

„Jedność rodzicielska” nie może oznaczać milczenia wobec krzywdzenia.

Kiedy warto skorzystać ze wsparcia?

Konsultacja może być pomocna, gdy:

• prawie każda decyzja dotycząca dziecka kończy się kłótnią,
• wzajemnie podważamy swoje ustalenia,
• dziecko regularnie wybiera stronę jednego z rodziców,
• zaczyna uspokajać dorosłych lub brać odpowiedzialność za ich emocje,
• nie potrafimy rozmawiać bez wzajemnych oskarżeń,
• różnice dotyczą podstawowych zasad bezpieczeństwa,
• po rozstaniu dziecko jest wykorzystywane do przekazywania wiadomości,
• konflikt wpływa na sen, zachowanie lub samopoczucie dziecka,
• nie umiemy stworzyć wspólnego minimum wychowawczego.

Podczas konsultacji możemy uporządkować obszary sporne, nazwać wspólne cele i przygotować kilka podstawowych zasad, które da się stosować w codziennym życiu.

Nie chodzi o wskazanie, które z rodziców ma rację.

Chodzi o stworzenie takiego sposobu współpracy, w którym dziecko nie musi ponosić kosztu różnic między dorosłymi.

Nie musimy zgadzać się we wszystkim

Dobra współpraca rodzicielska nie oznacza identycznych poglądów ani reagowania według jednego scenariusza.

Możemy różnić się temperamentem, stylem komunikacji i sposobem rozwiązywania problemów.

Dziecko może sobie z tym poradzić, jeśli wie, że:

• podstawowe zasady są przewidywalne,
• dorośli nie każą mu wybierać strony,
• nie odpowiada za ich emocje,
• konflikty są rozwiązywane przez dorosłych,
• może kochać i być blisko z każdym z opiekunów,
• nie musi zasługiwać na spokój w rodzinie.

Nie zawsze uda nam się rozmawiać idealnie. Możemy jednak zatrzymać kłótnię, wrócić do niej później i naprawić sytuację, jeśli dziecko zostało w nią wciągnięte.

Najważniejsze nie jest to, aby nigdy nie widziało różnicy zdań.

Ważne, aby nie musiało stawać pomiędzy nami.