Stimming — po co dziecko się buja, macha rękami albo powtarza ruchy?

Dziecko siedzi przy stole i porusza nogą.

Podczas ekscytacji macha rękami.

Kiedy się stresuje, zaczyna chodzić tam i z powrotem.

Obraca w dłoni ten sam przedmiot.

Powtarza dźwięk.

Kołysze się na krześle.

Rodzic może usłyszeć:

„Niech przestanie”.

„To dziwnie wygląda”.

„Powinno się tego oduczyć”.

„Przecież już jest duże”.

Czasem sami zaczynamy się zastanawiać:

Czy to trzeba zatrzymywać?

Czy takie zachowanie się utrwali?

Czy dziecko robi to specjalnie?

Czy jeśli pozwolimy mu się bujać albo machać rękami, będzie robiło to coraz częściej?

Warto zacząć od jednej ważnej rzeczy:

powtarzalny ruch nie zawsze jest problemem do usunięcia.

Dla dziecka może pełnić bardzo konkretną funkcję.

Może pomagać:

• obniżyć napięcie,
• poradzić sobie z nadmiarem bodźców,
• utrzymać uwagę,
• rozładować ekscytację,
• uspokoić ciało,
• zwiększyć poziom pobudzenia, kiedy jest go za mało.

Takie zachowania często określa się słowem stimming.

Czym jest stimming?

Stimming to powtarzalne zachowania lub ruchy, które mogą pomagać regulować stan organizmu.

Może przyjmować bardzo różne formy.

Dziecko może:

• kołysać się,
• machać rękami,
• podskakiwać,
• kręcić się,
• stukać palcami,
• poruszać nogą,
• obracać przedmioty,
• patrzeć na wirujący element,
• pocierać określoną powierzchnię,
• wydawać powtarzalne dźwięki,
• nucić,
• powtarzać słowa lub fragmenty wypowiedzi.

Nie każde powtarzalne zachowanie ma tę samą przyczynę.

Nie każdy ruch oznacza też spektrum autyzmu.

Ludzie regulują się na wiele sposobów.

Dorosły może:

• klikać długopisem,
• ruszać nogą,
• bawić się pierścionkiem,
• chodzić podczas rozmowy telefonicznej,
• stukać palcami po biurku.

Różnica często polega na intensywności, częstotliwości i tym, jak bardzo zachowanie jest widoczne dla otoczenia.

Stimming nie musi oznaczać, że dziecko jest zdenerwowane

Często kojarzymy powtarzalny ruch ze stresem.

Rzeczywiście, może nasilać się w napięciu.

Ale dziecko może stimować również wtedy, gdy jest bardzo szczęśliwe.

Może machać rękami, kiedy:

• widzi ulubioną zabawkę,
• czeka na długo oczekiwane wydarzenie,
• ogląda coś fascynującego,
• spotyka ważną osobę.

Czasem stimming pomaga pomieścić bardzo silną pozytywną emocję.

Dlatego nie zakładajmy automatycznie:

„Jeżeli się buja, coś jest nie tak”.

Najpierw patrzymy na kontekst.

Ciało może próbować samo się regulować

Układ nerwowy cały czas próbuje utrzymać stan, w którym możemy funkcjonować.

Nie za dużo pobudzenia.

Nie za mało.

Dziecko może poprzez ruch próbować dopasować swój poziom aktywacji.

Jeżeli jest przeciążone, kołysanie może być rytmiczne i przewidywalne.

W świecie pełnym nieprzewidywalnych bodźców daje ciało coś stałego.

Jeżeli jest senne albo ma trudność ze skupieniem, ruch może z kolei pomagać zwiększyć pobudzenie.

Dlatego to samo zachowanie może mieć różne funkcje w różnych sytuacjach.

Powtarzalność może dawać przewidywalność

Ruch:

lewo — prawo — lewo — prawo

jest przewidywalny.

Dźwięk powtarza się tak samo.

Przedmiot obraca się według znanego schematu.

Dla dziecka, które znajduje się w chaotycznym albo bardzo bodźcującym otoczeniu, taka przewidywalność może być uspokajająca.

Nie musi analizować tego ruchu.

Wie, co stanie się za moment.

To może być jeden z powodów, dla których powtarzalne zachowania nasilają się w nowych lub trudnych sytuacjach.

Stimming może pomagać w koncentracji

Dziecko rusza nogą podczas lekcji.

Dorosły mówi:

„Przestań się wiercić i skup się”.

Tymczasem możliwe, że właśnie ruch pomaga mu się skupić.

Niektóre osoby potrzebują dodatkowej aktywności ruchowej podczas:

• słuchania,
• czytania,
• rozmowy,
• wykonywania zadania.

To nie znaczy, że każdy ruch zawsze poprawia koncentrację.

Warto jednak sprawdzić:

„Czy dziecko rzeczywiście przestaje pracować przez ruch, czy może pracuje właśnie dzięki niemu?”.

To duża różnica.

Zanim powiemy „przestań”, sprawdźmy funkcję

To jedna z najważniejszych rzeczy.

Dziecko zaczyna się kołysać.

Zamiast natychmiast:

„Przestań”

możemy zastanowić się:

• Kiedy to się zaczęło?
• Co wydarzyło się chwilę wcześniej?
• Czy jest dużo hałasu?
• Czy dziecko jest podekscytowane?
• Czy wykonuje trudne zadanie?
• Czy zachowanie wygląda na uspokajające?
• Czy po nim napięcie maleje?

Jeżeli zatrzymujemy ruch bez zrozumienia jego funkcji, odbieramy dziecku strategię.

Problem może pozostać.

Znika tylko sposób, w jaki było widać, że dziecko próbuje sobie z nim poradzić.

Kiedy nie trzeba zatrzymywać stimmingu?

Jeżeli zachowanie:

• jest bezpieczne,
• nie powoduje bólu,
• nie krzywdzi innych,
• nie uniemożliwia ważnej czynności,
• nie niszczy rzeczy,

często nie ma potrzeby go zatrzymywać.

Dziecko macha rękami, gdy się cieszy?

Może machać.

Kołysze się podczas słuchania?

Jeżeli nikomu to nie szkodzi i nadal jest w stanie uczestniczyć, być może nie ma niczego do naprawienia.

Warto zadać sobie pytanie:

„Chcę to zatrzymać dlatego, że jest szkodliwe, czy dlatego, że wygląda nietypowo?”

To bardzo ważne rozróżnienie.

Nietypowe nie znaczy niewłaściwe

Dorośli mogą obawiać się:

„Inne dzieci będą się śmiać”.

To realna obawa.

Dzieci bywają okrutne wobec zachowań, które uznają za inne.

Rozwiązaniem nie zawsze powinno być jednak nauczenie dziecka:

„Przestań być widoczne”.

Możemy równolegle:

• wspierać jego bezpieczeństwo,
• rozmawiać ze szkołą,
• uczyć innych szacunku,
• pomagać dziecku rozumieć różne sytuacje społeczne,
• jeśli samo tego chce, szukać bardziej dyskretnej alternatywy.

Nie chcemy przekazywać komunikatu:

„Twoje ciało robi coś złego, bo innym się to nie podoba”.

Możemy uczyć kontekstu bez zawstydzania

Czasem określony stim jest bezpieczny, ale w konkretnej sytuacji bardzo przeszkadza.

Na przykład dziecko głośno wydaje powtarzalny dźwięk podczas sprawdzianu.

Możemy powiedzieć:

„Widzę, że ten dźwięk pomaga ci się regulować. Podczas sprawdzianu bardzo przeszkadza jednak innym. Poszukajmy czegoś, co możesz zrobić ciszej”.

To zupełnie co innego niż:

„Przestań robić te dziwne dźwięki”.

W pierwszym komunikacie:

• uznajemy potrzebę,
• stawiamy granicę,
• szukamy alternatywy.

Szukajmy zamiennika, jeśli jest potrzebny

Jeżeli konkretny sposób regulacji:

• jest niebezpieczny,
• bardzo zakłóca funkcjonowanie,
• uniemożliwia wykonanie ważnego zadania,

nie wystarczy powiedzieć:

„Nie rób tego”.

Musimy odpowiedzieć na pytanie:

„Co dziecko może zrobić zamiast tego?”

Jeżeli potrzebuje ruchu, może pomóc:

• ściskanie małego przedmiotu,
• poruszanie stopą,
• krótka przerwa ruchowa,
• gumowa opaska przy krześle,
• spacer.

Jeżeli szuka mocnego nacisku:

• poduszka,
• oparcie się o ścianę,
• bezpieczna aktywność ruchowa.

Jeżeli potrzebuje powtarzalnego bodźca:

• przedmiot sensoryczny,
• określony ruch dłoni,
• ciche nucenie w odpowiednim miejscu.

Nie każdy zamiennik zadziała.

Trzeba obserwować, jaka potrzeba stoi za zachowaniem.

Kiedy stimming może być sygnałem przeciążenia?

Jeżeli zachowanie nagle staje się:

• znacznie częstsze,
• bardziej intensywne,
• gwałtowniejsze,
• trudniejsze do przerwania,

warto spojrzeć na otoczenie.

Być może dziecko ma obecnie:

• więcej stresu,
• głośniejsze środowisko,
• trudniejszy okres w szkole,
• więcej zmian,
• mniej snu,
• mniej czasu na odpoczynek.

Zachowanie może być wtedy sygnałem:

„Potrzebuję więcej regulacji niż wcześniej”.

Nie oznacza automatycznie, że dzieje się coś poważnego.

Warto jednak sprawdzić, co się zmieniło.

Stimming może pojawić się przed wybuchem

U niektórych dzieci powtarzalny ruch nasila się wraz ze wzrostem napięcia.

Najpierw dziecko spokojnie porusza palcami.

Potem zaczyna się mocniej kołysać.

Później chodzi po pokoju.

Następnie przestaje tolerować pytania.

Jeżeli rodzic zna tę sekwencję, może wcześniej zauważyć:

„Napięcie rośnie”.

To może być moment na:

• przerwę,
• ciszę,
• ograniczenie pytań,
• wyjście z głośnego miejsca,
• zmniejszenie wymagań.

Wtedy stimming staje się również ważną informacją dla dorosłego.

Nie zatrzymujmy sygnału ostrzegawczego bez usunięcia problemu

Wyobraźmy sobie, że dziecko w hałasie zaczyna się mocno kołysać.

Mówimy:

„Przestań się bujać”.

Dziecko przestaje.

Hałas nadal istnieje.

Napięcie nadal rośnie.

Tylko teraz mamy mniej widocznych informacji.

Może po kilku minutach pojawić się znacznie silniejsza reakcja.

Dlatego warto patrzeć szerzej:

„Co dziecko próbuje teraz regulować?”.

Stimming może być sposobem wyrażania radości

Dziecko słyszy dobrą wiadomość.

Zaczyna podskakiwać i machać rękami.

Rodzic może odruchowo powiedzieć:

„Spokojnie”.

Ale czy naprawdę potrzebujemy natychmiastowego spokoju?

Jeżeli zachowanie jest bezpieczne, możemy pozwolić dziecku przeżyć radość w jego sposób.

Możemy powiedzieć:

„Widzę, że jesteś bardzo podekscytowany”.

Dziecko otrzymuje komunikat:

„Mogę okazywać radość również wtedy, gdy wygląda ona inaczej niż u innych”.

Nie karzmy za zachowanie regulacyjne

Jeżeli dziecko stymuje podczas stresu, kara może zwiększyć to, co było pierwotną przyczyną.

Dziecko jest napięte.

Zaczyna się kołysać.

Słyszy:

„Jeśli nie przestaniesz, zabieram telefon”.

Teraz oprócz pierwotnego napięcia pojawia się:

• strach przed konsekwencją,
• presja na kontrolowanie ciała,
• świadomość, że ktoś obserwuje ruch.

Może być jeszcze trudniej.

Jeżeli zachowanie nie jest bezpieczne, potrzebujemy je zatrzymać.

Ale powód powinien dotyczyć bezpieczeństwa, a nie kary za samą potrzebę regulacji.

Jak reagować, jeśli stim jest niebezpieczny?

Niektóre powtarzalne zachowania mogą prowadzić do urazu.

Dziecko może na przykład:

• uderzać głową,
• gryźć rękę,
• bardzo mocno drapać skórę,
• uderzać ciałem o twarde powierzchnie.

W takiej sytuacji nie możemy po prostu powiedzieć:

„Pozwólmy mu się regulować”.

Priorytetem jest bezpieczeństwo.

Warto:

• zabezpieczyć otoczenie,
• ograniczyć możliwość urazu,
• zmniejszyć bodźce,
• sprawdzić, co poprzedza zachowanie,
• poszukać bezpieczniejszego sposobu uzyskania podobnego bodźca,
• skonsultować sytuację ze specjalistą, jeśli zachowanie się powtarza.

Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia, potrzebna jest pilna pomoc.

Nie każde uderzanie się jest „stimmingiem”

To ważne.

Jeżeli dziecko robi sobie krzywdę, nie powinniśmy automatycznie zakładać:

„To tylko stim”.

Takie zachowanie może mieć różne przyczyny.

Może wiązać się między innymi z:

• silnym przeciążeniem,
• bólem,
• trudnością komunikacyjną,
• bardzo wysokim napięciem.

Jeżeli zachowanie powoduje obrażenia albo szybko się nasila, warto poszukać profesjonalnej oceny sytuacji.

Obserwujmy nie tylko zachowanie, ale też jego skutek

Możemy zapytać:

„Co dzieje się po tym ruchu?”.

Czy dziecko:

• wygląda na spokojniejsze,
• lepiej się skupia,
• zmniejsza napięcie,
• wraca do działania?

To może sugerować funkcję regulacyjną.

Jeżeli zachowanie natomiast:

• coraz bardziej pobudza,
• prowadzi do urazu,
• całkowicie odcina od sytuacji,

potrzebujemy przyjrzeć się mu uważniej.

Nie zmuszajmy dziecka do „ładnego siedzenia” przez cały dzień

Dla części dzieci siedzenie:

• prosto,
• nieruchomo,
• z rękami na ławce

przez wiele godzin wymaga ogromnego wysiłku.

Możliwość drobnego ruchu może znacząco ułatwiać funkcjonowanie.

W szkole można czasem rozważyć:

• możliwość poruszania nogą,
• krótki ruch między zadaniami,
• pracę w innej pozycji,
• drobny przedmiot do dłoni,
• miejsce, gdzie ruch mniej przeszkadza innym.

Nie każde rozwiązanie będzie możliwe w każdej klasie.

Warto jednak oddzielić:

„ruch rzeczywiście uniemożliwia naukę”

od:

„ruch nie wygląda tak, jak zwykle oczekujemy od ucznia”.

Stimming a lekcja

Nauczyciel mówi:

„Jeśli się buja, to znaczy, że nie słucha”.

Nie zawsze.

Dziecko może:

• słyszeć,
• rozumieć,
• odpowiadać

i jednocześnie się kołysać.

Warto sprawdzić efekt.

Możemy zapytać dziecko o treść.

Jeżeli potrafi odpowiedzieć, być może ruch nie przeszkadzał w słuchaniu.

Nie potrzebujemy oceniać uwagi wyłącznie na podstawie wyglądu ciała.

Stimming może wzrastać podczas koncentracji

To czasem zaskakuje.

Dziecko nie stymuje dlatego, że przestało uważać.

Może zacząć robić to właśnie wtedy, gdy zadanie wymaga większego wysiłku.

Na przykład:

• rozwiązuje trudne ćwiczenie,
• słucha długiej instrukcji,
• próbuje coś sobie przypomnieć.

Ruch może pomagać utrzymać odpowiedni poziom pobudzenia.

Dlatego zakaz może paradoksalnie sprawić, że zadanie stanie się trudniejsze.

Nie zmuszajmy do ukrywania każdego zachowania przed ludźmi

Rodzic może powiedzieć:

„W domu możesz, ale przy ludziach nie”.

Czasem rzeczywiście warto uczyć kontekstu, szczególnie jeśli zachowanie przeszkadza innym.

Jeżeli jednak wszystkie widoczne sposoby regulacji są zabronione poza domem, dziecko może przez wiele godzin tłumić potrzeby.

Po powrocie może być skrajnie wyczerpane.

Lepsze pytanie:

„Jak możesz regulować się w tym miejscu w sposób, który jest dla ciebie skuteczny i jednocześnie możliwy dla otoczenia?”.

To wspólne szukanie rozwiązania, a nie zakaz bycia zauważalnym.

Dziecko może samo zacząć ukrywać stimming

Szczególnie starsze dzieci mogą zauważyć reakcje otoczenia.

Mogą usłyszeć:

„Co ty robisz?”.

„Ale dziwak”.

„Przestań”.

Zaczynają więc kontrolować ruch.

Na zewnątrz wygląda to jak poprawa.

Warto jednak sprawdzić koszt.

Czy po szkole dziecko jest:

• bardzo zmęczone,
• rozdrażnione,
• bardziej pobudzone,
• potrzebuje długo być samo?

Być może przez cały dzień wkłada dużo energii w ukrywanie naturalnych sposobów regulacji.

Rozmawiajmy o zachowaniu neutralnie

Zamiast:

„Znowu się dziwnie bujasz”

możemy powiedzieć:

„Widzę, że zaczynasz się mocniej kołysać”.

„Czy robi się za dużo?”.

Albo:

„Widzę, że bardzo się cieszysz”.

Neutralny język pomaga dziecku obserwować własne ciało bez wstydu.

Z czasem może samo zauważyć:

„Kiedy robi się głośno, zaczynam mocniej machać rękami”.

To ważna samoświadomość.

Uczmy dziecko rozpoznawać funkcję własnego stimmingu

Starsze dziecko możemy zapytać:

„Co ci daje ten ruch?”.

Może odpowiedzieć:

„Nie wiem”.

To też jest w porządku.

Możemy obserwować wspólnie.

„Zauważyłem, że robisz to częściej, kiedy czekasz”.

„Czy wtedy jest ci łatwiej?”.

„Czy ten ruch pomaga, kiedy jest dużo hałasu?”.

Nie potrzebujemy natychmiastowej odpowiedzi.

Celem jest stopniowe poznawanie własnych potrzeb.

Nie wszystkie stimy trzeba zamieniać na „bardziej akceptowalne”

Jeżeli machanie rękami jest bezpieczne i dziecku pomaga, nie ma automatycznego powodu, by zamieniać je na ściskanie piłeczki tylko dlatego, że drugie zachowanie wygląda bardziej typowo.

Alternatywa ma sens, gdy:

• samo dziecko jej chce,
• obecny stim jest niebezpieczny,
• realnie uniemożliwia ważne działanie,
• bardzo przeszkadza innym w sytuacji, której nie można zmienić.

Nie potrzebujemy trenować niewidoczności.

Sprawdźmy środowisko, zanim zaczniemy zmieniać dziecko

Jeżeli stimming bardzo nasila się w konkretnym miejscu, warto zapytać:

„Co jest szczególnego w tym otoczeniu?”.

Może być tam:

• dużo hałasu,
• ostre światło,
• wiele osób,
• dużo czekania,
• niewiele możliwości ruchu,
• duża nieprzewidywalność.

Czasem prostsze i skuteczniejsze jest:

• wyciszenie miejsca,
• krótszy pobyt,
• możliwość przerwy,
• słuchawki

niż próba nauczenia dziecka, żeby przez dwie godziny nie wykonywało żadnego ruchu regulacyjnego.

Stimming i emocje mogą wyglądać bardzo podobnie

Dziecko macha rękami.

Czy się cieszy?

Czy jest zestresowane?

Sam ruch nie daje pełnej odpowiedzi.

Sprawdzamy również:

• mimikę,
• sytuację,
• napięcie ciała,
• sposób komunikacji,
• to, co wydarzyło się wcześniej.

Ten sam stim może pojawiać się przy kilku różnych stanach.

Dlatego nie uczmy się prostego równania:

„machanie rękami = stres”.

Potrzebujemy kontekstu.

Jak pomóc w miejscach, gdzie dziecko musi długo czekać?

Czekanie może zwiększać potrzebę ruchu.

Przychodnia.

Kolejka.

Dworzec.

Apel.

Możemy przygotować:

• mały przedmiot do rąk,
• możliwość chodzenia,
• słuchawki,
• prostą aktywność,
• informację, ile mniej więcej potrwa oczekiwanie.

Zmniejszamy obciążenie, zamiast wymagać:

„Po prostu siedź spokojnie”.

Ruch można planować

Jeżeli wiemy, że dziecko ma trudność z długim siedzeniem, możemy wprowadzić regularne momenty ruchu.

Na przykład:

• ruch przed odrabianiem lekcji,
• krótka przerwa po określonej liczbie zadań,
• spacer przed wizytą,
• aktywność ruchowa po szkole.

Nie zawsze trzeba czekać, aż napięcie będzie bardzo wysokie.

Regulację można częściowo zaplanować.

Co jeśli dziecko stymuje niemal cały czas?

Nie musi to automatycznie oznaczać problemu.

Warto jednak sprawdzić:

• czy zachowanie jest bezpieczne,
• czy dziecko jest w stanie wykonywać codzienne czynności,
• czy intensywność niedawno się zmieniła,
• czy wygląda na stale przeciążone,
• czy ma inne sposoby regulacji,
• czy stim nie powoduje bólu lub uszkodzeń.

Jeżeli zachowanie nagle bardzo się nasiliło albo wyraźnie towarzyszy cierpieniu, warto przyjrzeć się przyczynom.

Czy trzeba uczyć dziecko kontrolować stimming?

Kontrola może być użyteczna w określonych sytuacjach.

Na przykład:

„W bibliotece potrzebujemy zachowywać ciszę. Jeśli masz potrzebę wydawania dźwięku, możemy wyjść na chwilę”.

To uczy kontekstu.

Nie chodzi jednak o:

„Musisz zawsze kontrolować swoje ciało, żeby nikt nie zobaczył, że jesteś inny”.

Dziecko może znać zasady sytuacyjne i jednocześnie mieć miejsca, w których swobodnie korzysta z bezpiecznych sposobów regulacji.

Rodzic nie musi tłumaczyć dziecka każdej osobie

Jeżeli ktoś patrzy albo komentuje, możemy czuć potrzebę:

„On jest w spektrum, dlatego tak robi”.

Nie zawsze musimy przekazywać obcym informacje o dziecku.

Możemy po prostu powiedzieć:

„Wszystko jest w porządku”.

Albo nie reagować.

Jeżeli zachowanie nikomu nie zagraża, dziecko nie musi być usprawiedliwiane przed każdym obserwatorem.

Co powiedzieć rodzeństwu?

Rodzeństwo może zapytać:

„Dlaczego on ciągle się buja?”.

Możemy odpowiedzieć prosto:

„To pomaga jego ciału się uspokoić albo skupić”.

Jeżeli zachowanie rodzeństwu przeszkadza:

„Rozumiem, że dźwięk cię denerwuje. Poszukamy rozwiązania, żeby on mógł się regulować, a ty miał ciszej”.

Nie chodzi o to, żeby jedna osoba zawsze musiała ustępować.

Szukamy rozwiązania dla obu potrzeb.

Stimming może być jednym z wielu sposobów regulacji

Warto, żeby dziecko miało więcej niż jedną możliwość.

Nie dlatego, że obecny stim jest zły.

Po prostu różne sytuacje dają różne możliwości.

Może korzystać z:

• ruchu,
• słuchawek,
• spokojnego miejsca,
• przedmiotów sensorycznych,
• muzyki,
• krótkiej samotności,
• ćwiczeń fizycznych,
• powtarzalnej aktywności.

Im więcej zna bezpiecznych sposobów, tym łatwiej dopasować strategię do sytuacji.

Nie róbmy z domu niekończącej się terapii sensorycznej

Rodzic może przeczytać o stimmingu i od razu zacząć analizować:

„Jaki bodziec?”.

„Jaka potrzeba?”.

„Jaka strategia?”.

Nie musimy analizować każdego ruchu dziecka.

Czasem po prostu się buja.

Czasem rusza nogą, bo lubi.

Nie każde zachowanie wymaga interwencji.

Warto szczególnie przyglądać się tym sytuacjom, które:

• wiążą się z cierpieniem,
• są niebezpieczne,
• nagle się zmieniają,
• poważnie utrudniają funkcjonowanie.

Reszta może po prostu być częścią sposobu, w jaki dziecko funkcjonuje.

Kiedy warto poszukać dodatkowego wsparcia?

Konsultacja może być pomocna, gdy:

• dziecko regularnie robi sobie krzywdę podczas powtarzalnych zachowań,
• stimy nagle stały się dużo silniejsze,
• nie wiemy, czy zachowanie jest sygnałem przeciążenia,
• dziecko nie ma innych sposobów regulacji,
• szkoła stale próbuje zatrzymywać zachowania, które pomagają dziecku funkcjonować,
• stimming prowadzi do bardzo dużych konfliktów w domu,
• trudno znaleźć bezpieczniejszą alternatywę dla zachowania powodującego urazy,
• dziecko po całym dniu tłumienia ruchów jest skrajnie przeciążone.

Podczas konsultacji możemy wspólnie przyjrzeć się:

• kiedy zachowanie się pojawia,
• co wydarza się wcześniej,
• jaką może pełnić funkcję,
• czy rzeczywiście trzeba je zmieniać,
• co można zmodyfikować w środowisku,
• jakie bezpieczne strategie warto zaproponować.

Nie szukamy sposobu, żeby dziecko przestało wyglądać autystycznie.

Szukamy sposobu, żeby mogło bezpiecznie regulować siebie i funkcjonować w codziennych sytuacjach.

Nie pytajmy najpierw „jak to zatrzymać?”

Spróbujmy zacząć od:

„Po co jego ciało to robi?”.

Czasem odpowiedź będzie prosta:

„Bo się cieszy”.

Czasem:

„Bo jest bardzo głośno”.

Czasem:

„Bo dzięki temu łatwiej mu się skupić”.

A czasami jeszcze nie będziemy wiedzieć.

To w porządku.

Nie każde zachowanie musi być natychmiast naprawione.

Jeżeli jest bezpieczne i pomaga dziecku, może być właśnie jednym z narzędzi, dzięki którym radzi sobie ze światem.

Naszym zadaniem nie musi być sprawienie, żeby stało się niewidoczne.

Możemy pomóc dziecku rozumieć swoje ciało, korzystać z bezpiecznych sposobów regulacji i wiedzieć, kiedy potrzebuje czegoś więcej niż kolejnego:

„Przestań się wiercić”.