Dziecko płacze z „byle powodu” — co może kryć się pod tak silną reakcją?

„Naprawdę płaczesz przez to?”.

Dziecko dostało inny kubek.

Kawałek banana się złamał.

Nie może znaleźć konkretnej kredki.

Gra skończyła się nie po jego myśli.

Rodzic powiedział, że za pięć minut trzeba wyłączyć bajkę.

I nagle pojawia się płacz.

Czasem bardzo intensywny.

Dziecko szlocha, krzyczy, trudno nawiązać z nim kontakt, a cała sytuacja może trwać znacznie dłużej, niż spodziewalibyśmy się po tak niewielkim wydarzeniu.

Dla dorosłego przyczyna wygląda absurdalnie mało znacząco.

Możemy więc powiedzieć:

„Przecież nic się nie stało”.

„Nie ma o co płakać”.

„To tylko kredka”.

„Zaraz kupimy drugą”.

Tyle że dla dziecka w tym momencie naprawdę coś się dzieje.

Być może nie chodzi nawet o kredkę.

Ostatnia sytuacja może być jedynie momentem, w którym napięcie zgromadzone wcześniej przestało się mieścić.

Dlatego zamiast pytać:

„Jak można tak płakać przez taki drobiazg?”

warto czasem zapytać:

„Co wydarzyło się wcześniej, że właśnie ten drobiazg okazał się za trudny?”.

Płacz nie mówi nam automatycznie, jak duży jest problem

Dorośli często próbują dopasować intensywność emocji do skali wydarzenia.

Mały problem — mała reakcja.

Duży problem — duża reakcja.

Dzieci nie zawsze funkcjonują w ten sposób.

Na siłę reakcji może wpływać nie tylko to, co wydarzyło się teraz, ale również:

• zmęczenie,
• głód,
• przeciążenie bodźcami,
• wcześniejszy konflikt,
• trudny dzień w szkole,
• niewyspanie,
• napięcie związane z czymś, co wydarzy się później,
• wielokrotne drobne frustracje.

Ta sama sytuacja może więc jednego dnia skończyć się wzruszeniem ramion, a drugiego — intensywnym płaczem.

Nie dlatego, że dziecko postanowiło zareagować mocniej.

Po prostu zaczynało z zupełnie innego poziomu napięcia.

„Byle powód” istnieje przede wszystkim z naszej perspektywy

Jeżeli kubek jest dla nas tylko kubkiem, łatwo uznać:

„To nic ważnego”.

Dla dziecka może jednak oznaczać:

„Miało być tak jak zawsze”.

„Już sobie wyobraziłem, że dostanę ten konkretny”.

„To jedyna rzecz, która dzisiaj miała być przewidywalna”.

Nie musimy podzielać tej oceny.

Warto jednak pamiętać, że znaczenie sytuacji nie jest obiektywne.

To samo dotyczy dorosłych.

Jednego dnia drobny błąd komputera nas nie ruszy.

Innego, po ośmiu godzinach problemów, ten sam komunikat może doprowadzić nas do ogromnej frustracji.

Ostatni bodziec nie zawsze jest całą przyczyną.

Płacz może być rozładowaniem napięcia

Dziecko może długo funkcjonować poprawnie.

W szkole siedzi spokojnie.

Wykonuje polecenia.

Rozmawia.

Wraca do domu.

I płacze, bo kanapka została przekrojona w poprzek zamiast po skosie.

Możemy widzieć tylko:

kanapka → płacz

Tymczasem ciąg mógł wyglądać tak:

hałas od rana → trudna lekcja → konflikt na przerwie → zmiana sali → głód → autobus → pytania po wejściu do domu → kanapka nie taka jak oczekiwana → płacz.

Kanapka nie stworzyła całego napięcia.

Po prostu pojawiła się jako ostatnia.

Dlaczego dzieci często „rozpadają się” przy rodzicach?

Rodzic może usłyszeć:

„W przedszkolu nigdy tak nie płacze”.

„W szkole jest bardzo spokojny”.

To może prowadzić do pytania:

„Dlaczego przy mnie zachowuje się inaczej?”.

Jedna z możliwości jest taka, że dom jest miejscem, w którym dziecko czuje się wystarczająco bezpiecznie, żeby puścić kontrolę.

W szkole może myśleć:

„Muszę wytrzymać”.

W domu napięcie wreszcie znajduje ujście.

To nie oznacza, że każdy płacz po szkole automatycznie wynika z maskowania albo przeciążenia.

Warto jednak uwzględnić cały dzień, zanim uznamy reakcję za manipulację czy wymuszanie.

Płacz może oznaczać więcej niż smutek

Dziecko płacze, więc pytamy:

„Dlaczego jesteś smutny?”.

Tymczasem łzy mogą pojawiać się również przy:

• złości,
• frustracji,
• bezsilności,
• lęku,
• przeciążeniu,
• wstydzie,
• rozczarowaniu,
• poczuciu niesprawiedliwości,
• zmęczeniu.

Czasem dziecko samo nie wie, co czuje.

Może powiedzieć:

„Nie wiem, dlaczego płaczę”.

I mówić prawdę.

Nie każda emocja jest od początku łatwa do nazwania.

Nie pytajmy od razu: „Dlaczego płaczesz?”

To pytanie wydaje się naturalne.

Ale dla dziecka będącego w silnym napięciu może być bardzo trudne.

Żeby odpowiedzieć, trzeba:

• zatrzymać się,
• rozpoznać swój stan,
• połączyć go z wydarzeniem,
• znaleźć odpowiednie słowa,
• sformułować odpowiedź.

W szczycie emocji może to być zwyczajnie za dużo.

Możemy zamiast tego powiedzieć:

„Widzę, że jest ci bardzo trudno”.

„Nie musisz teraz tłumaczyć”.

„Jestem obok”.

Kiedy napięcie opadnie, możemy wrócić do przyczyny.

„Nie płacz” nie zatrzymuje potrzeby płaczu

Mówimy:

„Już dobrze, nie płacz”.

Zazwyczaj chcemy pocieszyć.

Dziecko może jednak usłyszeć:

„Powinienem przestać”.

Tylko nie zawsze potrafi.

Możemy spróbować:

„Możesz chwilę popłakać”.

„Widzę, że to teraz bardzo mocno czujesz”.

„Poczekamy, aż będzie trochę łatwiej”.

Nie zachęcamy dziecka do coraz większego płaczu.

Usuwamy dodatkową presję, żeby natychmiast przestało czuć to, co czuje.

Bagatelizowanie może zwiększyć reakcję

Dziecko płacze.

Rodzic mówi:

„Przecież to tylko zabawka”.

Dziecko płacze jeszcze bardziej.

Dlaczego?

Bo oprócz pierwotnego rozczarowania może pojawić się:

„Nikt mnie nie rozumie”.

Możemy uznać znaczenie sytuacji bez udawania, że jest katastrofą.

„Bardzo chciałeś zabrać właśnie tę zabawkę i jesteś rozczarowany, że została w domu”.

To nie znaczy:

„To rzeczywiście straszna tragedia”.

Oznacza:

„Rozumiem, dlaczego jest ci przykro”.

Uznanie emocji nie oznacza zmiany decyzji

To bardzo ważne.

Dziecko płacze, bo chce kolejną bajkę.

Możemy powiedzieć:

„Wiem, że chcesz oglądać dalej i jest ci bardzo przykro, że kończymy”.

I nadal wyłączyć telewizor.

Dziecko płacze, bo nie kupimy zabawki.

„Rozumiem, że bardzo jej chciałeś”.

Nie oznacza:

„Więc ją kupimy”.

Dziecko może mieć emocje wobec granicy.

Granica nadal może pozostać granicą.

Nie musimy wybierać między empatią a konsekwencją.

Nie zmieniajmy każdej decyzji tylko po to, żeby zatrzymać płacz

Płacz jest dla rodzica trudny.

Zwłaszcza w sklepie, autobusie albo przy innych ludziach.

Może pojawić się pokusa:

„Dobrze, już dobrze, kupimy”.

Dziecko się uspokaja.

Problem rozwiązany.

Na krótką metę — tak.

Jeżeli jednak regularnie zmieniamy decyzję właśnie w momencie silnej reakcji, dziecko nie ma okazji nauczyć się:

„Mogę być bardzo rozczarowany i nadal przejść przez tę sytuację”.

Nie chodzi o ignorowanie płaczu.

Możemy wspierać dziecko, nie cofając ustalonej granicy.

Najpierw sprawdźmy podstawowe potrzeby

Zanim zaczniemy analizować emocje, warto sprawdzić rzeczy proste.

Czy dziecko:

• jest głodne,
• chce mu się pić,
• jest niewyspane,
• potrzebuje toalety,
• jest przegrzane,
• coś je boli,
• jest po wyjątkowo intensywnym dniu?

Dorosły również gorzej radzi sobie z frustracją po nieprzespanej nocy i kilku godzinach bez jedzenia.

U dziecka różnica może być jeszcze większa.

Nie każdy wybuch potrzebuje skomplikowanej interpretacji.

Czasami potrzebuje kanapki i odpoczynku.

Obserwujmy moment, w którym płacz pojawia się najczęściej

Jeżeli reakcje powtarzają się, warto poszukać wzorca.

Czy dziecko częściej płacze:

• rano przed wyjściem?
• po powrocie ze szkoły?
• wieczorem?
• podczas odrabiania lekcji?
• przy zmianach planu?
• po zajęciach grupowych?
• kiedy trzeba przerwać ulubioną aktywność?
• przy przegranej?
• gdy jest dużo ludzi?

Wzorzec może powiedzieć więcej niż pojedyncza sytuacja.

Jeżeli większość „błahych” powodów pojawia się po 17:00, być może warto przyjrzeć się zmęczeniu i całemu popołudniowemu planowi.

Sprawdźmy, co dzieje się tuż przed płaczem

Reakcja może wyglądać nagle.

Czasami wcześniej pojawiają się drobne sygnały:

• dziecko mówi głośniej,
• zaczyna odpowiadać „nie” na wszystko,
• porusza się szybciej,
• przestaje odpowiadać,
• zaciska dłonie,
• domaga się kontroli nad drobnymi szczegółami,
• coraz trudniej znosi pytania,
• zaczyna reagować na dźwięki.

To może być moment, kiedy napięcie już rośnie.

Jeżeli nauczymy się go zauważać wcześniej, czasem uda się pomóc przed pełnym wybuchem.

Dziecko może płakać, bo nie potrafi znaleźć innych słów

Małe dzieci dopiero uczą się komunikować:

„Jestem rozczarowany”.

„Potrzebuję więcej czasu”.

„Nie rozumiem”.

„Boję się”.

„To było dla mnie niesprawiedliwe”.

Starsze dzieci również mogą mieć z tym trudność.

Płacz może wtedy przejmować funkcję komunikatu:

„Coś jest nie tak”.

Naszym celem nie jest zakazanie płaczu.

Możemy z czasem dołożyć więcej sposobów wyrażania potrzeby.

Dajmy dziecku kilka prostych zdań

W spokojnym momencie możemy ćwiczyć:

„Jest mi bardzo przykro”.

„Potrzebuję przerwy”.

„Nie chciałem, żeby plan się zmienił”.

„Jest za dużo”.

„Jestem zły, ale nie umiem powiedzieć dlaczego”.

„Potrzebuję, żebyś teraz nic nie mówił”.

Nie oczekujemy, że przy następnym kryzysie dziecko natychmiast wypowie idealny komunikat.

Budujemy jednak alternatywę.

Z czasem zamiast natychmiastowego płaczu może pojawić się jedno słowo:

„Przerwa”.

To już dużo.

Płacz może pojawiać się przy zmianie

Dziecko przygotowało sobie plan.

Po szkole miało wrócić do domu.

Nagle dowiaduje się:

„Jedziemy jeszcze po zakupy”.

Dla dorosłego to drobna korekta.

Dla dziecka może być koniecznością przebudowania całego przewidywanego popołudnia.

Może płakać.

Nie dlatego, że sklep jest tragedią.

Może mieć trudność właśnie z nagłym przejściem do nowego planu.

Pomocne może być:

„Wiem, że miało być inaczej”.

„Plan się zmienił”.

„Najpierw sklep, potem wracamy do domu”.

Nie próbujemy przekonać:

„Ale zakupy będą fajne”.

Najpierw przywracamy przewidywalność.

Dziecko może płakać z powodu przeciążenia sensorycznego

Hałas.

Światło.

Dotyk.

Zapachy.

Tłok.

Kilka osób mówiących jednocześnie.

Dziecko nie zawsze potrafi powiedzieć:

„Ten dźwięk jest już dla mnie zbyt intensywny”.

Może po prostu zacząć płakać.

Szczególnie jeśli wcześniejsze sygnały zostały niezauważone.

Warto sprawdzić:

„Czy robi się łatwiej, kiedy wyjdziemy w spokojniejsze miejsce?”.

„Czy po wyłączeniu telewizora reakcja słabnie?”.

„Czy dziecko zasłania uszy albo unika dotyku?”.

Nie musimy natychmiast nazywać każdej reakcji przebodźcowaniem.

Możemy jednak uwzględnić bodźce jako jedną z możliwych przyczyn.

Czasami płacz pojawia się wtedy, gdy dziecko traci kontrolę nad sytuacją

Niektórym dzieciom szczególnie trudno przyjąć:

• przegraną,
• zmianę zasad,
• decyzję innej osoby,
• kolejność narzuconą przez dorosłego,
• zakończenie aktywności.

Może to wyglądać jak próba „postawienia na swoim”.

Czasami rzeczywiście dziecko po prostu bardzo chce, żeby było po jego myśli.

Warto jednak nadal uczyć je przechodzenia przez rozczarowanie, zamiast skupiać się wyłącznie na zatrzymaniu łez.

Możemy powiedzieć:

„Wiem, że chciałeś zdecydować. Tym razem decyzję podejmuję ja. Możesz być z tego niezadowolony”.

A co z „wymuszaniem płaczem”?

Rodzice często zastanawiają się:

„Czy on nie robi tego specjalnie?”.

Dzieci z czasem uczą się, jakie zachowania wpływają na otoczenie.

Może więc zdarzyć się, że zauważą:

„Kiedy bardzo płaczę, dorosły częściej zmienia decyzję”.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie łzy są udawane.

Dziecko może jednocześnie:

• naprawdę być rozczarowane,
• naprawdę płakać,
• wiedzieć z doświadczenia, że czasem dzięki temu dostaje to, czego chce.

Najlepszą odpowiedzią nie musi być więc:

„Ignoruję, bo manipuluje”.

Możemy uznać emocję i utrzymać granicę.

„Widzę, że bardzo tego chcesz. Odpowiedź nadal brzmi nie”.

To daje jasny komunikat bez walki o autentyczność uczuć.

Nie zawstydzajmy za płacz

„Nie jesteś już małym dzieckiem”.

„Chłopaki nie płaczą”.

„Co ludzie pomyślą?”.

„Nie rób scen”.

Takie komunikaty mogą sprawić, że dziecko zacznie ukrywać emocje.

Nie uczą natomiast, co z nimi zrobić.

Dziecko może przestać płakać przy nas, ale nadal przeżywać to samo napięcie.

Może zacząć:

• tłumić reakcję,
• zamykać się,
• odreagowywać później,
• wstydzić się własnych emocji.

Możemy uczyć regulacji bez przekazywania komunikatu, że łzy są czymś niewłaściwym.

Płacz nie zawsze trzeba natychmiast zatrzymywać

Czasami dziecko naprawdę potrzebuje kilku minut, żeby wypłakać rozczarowanie.

Rodzic może być obok.

Nie musi:

• tłumaczyć,
• rozwiązywać,
• rozśmieszać,
• przekonywać.

Może powiedzieć:

„Jestem tutaj”.

I poczekać.

Jeżeli dziecko nie jest w niebezpieczeństwie, sama obecność może być wystarczającym wsparciem.

Zapytajmy, czy dziecko chce kontaktu

Niektóre dzieci podczas płaczu chcą zostać przytulone.

Inne nie znoszą wtedy dotyku.

Możemy zapytać:

„Chcesz, żebym cię przytulił czy wolisz, żebym siedział obok?”.

Jeżeli dziecko nie odpowiada, możemy dać trochę przestrzeni i zostać dostępni.

Nie zakładajmy automatycznie:

„Skoro płacze, potrzebuje przytulenia”.

Wsparcie powinno być dopasowane do dziecka.

Mówmy mniej w szczycie emocji

Kiedy dziecko mocno płacze, rodzic może przez kilka minut tłumaczyć:

„Słuchaj, wiem, że chciałeś ten kubek, ale jest w zmywarce, a przecież ten jest dokładnie taki sam, tylko zielony, i jutro będziesz mógł...”.

To dużo informacji.

W silnym napięciu lepiej może działać:

„Niebieski kubek jest teraz niedostępny”.

„Wiem, że jesteś rozczarowany”.

„Możesz wybrać zielony albo czerwony”.

I chwila ciszy.

Im mniej dziecko jest w stanie przetworzyć, tym mniej warto do niego mówić.

Nie każmy natychmiast brać się w garść

Dziecko przestaje płakać.

Rodzic:

„No dobrze, to teraz szybko się ubieraj”.

Organizm może jednak nadal być zmęczony reakcją.

Jeśli możemy, dajmy chwilę przejścia.

Napicie się wody.

Umycie twarzy.

Kilka minut ciszy.

Dopiero potem kolejne zadanie.

To może zmniejszyć ryzyko następnego wybuchu chwilę później.

Po wszystkim nie róbmy długiego wykładu

Gdy emocje opadną, rodzic może chcieć wyjaśnić:

„Widzisz, zupełnie niepotrzebnie tak płakałeś”.

To może uruchomić wstyd.

Lepsze pytania:

„Co było dla ciebie najtrudniejsze?”.

„Czy byłeś już wcześniej zmęczony?”.

„Co mogłoby następnym razem pomóc?”.

„Po czym możemy wcześniej zauważyć, że robi się za dużo?”.

Nie każda sytuacja wymaga długiej analizy.

Czasami wystarczy jedno zdanie:

„Następnym razem spróbuj powiedzieć mi wcześniej, że potrzebujesz przerwy”.

Pomóżmy dziecku rozpoznawać poziom napięcia

Możemy wprowadzić prostą skalę.

1 — spokojnie

2 — trochę mnie coś denerwuje

3 — robi się trudno

4 — zaraz mogę się rozpłakać albo wybuchnąć

5 — nie daję już rady

W spokojnych sytuacjach możemy pytać:

„Na ile jesteś teraz?”.

Z czasem dziecko może zacząć zauważać:

„Jestem na trójce”.

To daje możliwość reakcji przed pełnym kryzysem.

Zastanówmy się, czy dziecko ma wystarczająco dużo odpoczynku

Jeżeli łzy pojawiają się bardzo często, warto spojrzeć szerzej.

Dziecko może mieć:

• szkołę,
• świetlicę,
• terapię,
• trening,
• lekcje,
• obowiązki,
• rodzinne wyjścia.

Nawet jeśli każda aktywność osobno jest wartościowa, łącznie może być ich po prostu za dużo.

Czasami poprawa nie wymaga kolejnej strategii regulacji.

Wymaga jednego wolnego popołudnia.

Czy w domu jest dużo pytań i poleceń?

Dziecko wraca:

„Umyj ręce”.

„Zdejmij buty”.

„Co dostałeś?”.

„Masz lekcje?”.

„Zjedz”.

„Nie rzucaj plecaka”.

„Opowiedz, co było”.

Każde polecenie osobno może być zasadne.

Dla zmęczonego dziecka całość może być jednak kolejną falą wymagań.

Jeżeli płacz często pojawia się tuż po powrocie, warto sprawdzić, czy możemy zmniejszyć liczbę komunikatów.

Najpierw podstawy.

Potem odpoczynek.

Rozmowa może poczekać.

Płacz może być sygnałem lęku

Dziecko może szczególnie często płakać przed:

• szkołą,
• sprawdzianem,
• zajęciami,
• rozstaniem,
• wizytą lekarską,
• spotkaniem z grupą.

Na pierwszy plan może wychodzić drobnostka.

„Nie mam odpowiedniej bluzy!”.

Ale pod nią może znajdować się:

„Boję się tego, co wydarzy się za godzinę”.

Warto wtedy przyjrzeć się nie tylko temu, co dzieje się w chwili płaczu, ale także temu, co czeka dziecko później.

Czasami reakcja dotyczy wstydu

Dziecko popełnia mały błąd.

Ktoś się uśmiecha.

Dziecko zaczyna intensywnie płakać.

Możemy uznać:

„Przesadza z powodu pomyłki”.

Ale dla dziecka problemem może być myśl:

„Wszyscy zobaczyli, że zrobiłem coś źle”.

Dzieci bardzo wrażliwe na ocenę mogą przeżywać drobne błędy wyjątkowo mocno.

W takich sytuacjach warto budować doświadczenie:

„Pomyłka nie oznacza, że coś jest ze mną nie tak”.

Zwróćmy uwagę na perfekcjonizm

Jeżeli dziecko płacze:

• gdy rysunek nie wygląda idealnie,
• gdy popełni błąd w zadaniu,
• gdy nie jest pierwsze,
• gdy otrzyma ocenę niższą niż oczekiwało,

warto sprawdzić, jakie wymagania stawia samo sobie.

Może myśleć:

„Jeżeli nie zrobię tego idealnie, jestem beznadziejny”.

Nie wystarczy wtedy powiedzieć:

„Nie płacz”.

Potrzebna jest stopniowa nauka tolerowania błędu i oddzielania wyniku od własnej wartości.

Pokazujmy własne emocje w bezpieczny sposób

Możemy powiedzieć:

„Jestem rozczarowany, że nasz plan się nie udał”.

„Trochę się zdenerwowałem, kiedy popełniłem błąd”.

„Potrzebuję chwili, żeby ochłonąć”.

Dziecko widzi wtedy:

emocja pojawia się,

można ją nazwać,

można coś z nią zrobić,

a później wrócić do dalszego działania.

Nie potrzebujemy udawać dorosłych, których nic nigdy nie porusza.

Uczmy, że emocja ma początek, środek i koniec

Dziecku w silnym stanie może wydawać się:

„Tak już będzie zawsze”.

Możemy później zauważyć:

„Pamiętasz? Było ci wtedy naprawdę trudno. Potem odpocząłeś i napięcie zaczęło spadać”.

Z czasem dziecko zdobywa doświadczenie:

„Mogę bardzo płakać i potem wrócić do równowagi”.

To cenna wiedza.

Nie trzeba natychmiast przerywać każdej emocji, żeby dziecko było bezpieczne.

Zwróćmy uwagę na reakcję otoczenia

Jeżeli za każdym razem, kiedy dziecko płacze:

• kilka osób zaczyna do niego mówić,
• ktoś próbuje je przytulić,
• ktoś dopytuje,
• ktoś tłumaczy,
• rodzeństwo komentuje,

liczba bodźców rośnie.

Pomocne może być ustalenie:

„Jedna osoba pomaga. Pozostali dają przestrzeń”.

Czasem mniej ludzi oznacza szybszy powrót do równowagi.

Co z płaczem w miejscach publicznych?

To bywa szczególnie trudne.

Dziecko płacze w sklepie.

Ludzie patrzą.

Rodzic może czuć:

• wstyd,
• złość,
• presję, żeby jak najszybciej zakończyć sytuację.

Warto wtedy przypomnieć sobie:

naszym głównym zadaniem nie jest pokazanie obcym ludziom, że kontrolujemy sytuację.

Naszym zadaniem jest bezpieczeństwo dziecka i pozostałych osób.

Jeżeli możemy, wychodzimy w spokojniejsze miejsce.

Ograniczamy rozmowę.

Nie prowadzimy lekcji wychowawczej między półkami.

Do sytuacji możemy wrócić później.

Nie przepraszajmy wszystkich za emocje dziecka

Jeżeli dziecko krzywdzi kogoś albo niszczy rzecz, oczywiście trzeba się tym zająć.

Ale sam płacz nie jest wykroczeniem przeciwko otoczeniu.

Nie musimy mówić:

„Przepraszam, on znowu robi scenę”.

Możemy spokojnie przeprowadzić dziecko przez sytuację.

To również pokazuje mu:

„Twoje emocje mogą być trudne, ale nie są czymś, czego musimy się wstydzić”.

Rodzeństwo też może mieć dość

Jeżeli jedno dziecko często intensywnie reaguje, pozostałe dzieci mogą czuć:

„Znowu wszystko kręci się wokół niego”.

Warto o to zadbać.

Możemy powiedzieć:

„Widzę, że ten płacz też jest dla ciebie trudny”.

„Nie musisz go uspokajać”.

„Zajmę się tym. Ty możesz pójść do swojego pokoju”.

Nie każmy rodzeństwu zawsze ustępować tylko po to, żeby uniknąć kolejnej reakcji.

To może tworzyć poczucie niesprawiedliwości.

Rodzic również może źle znosić płacz

Dla części dorosłych intensywny płacz dziecka bardzo szybko podnosi napięcie.

Może pojawiać się:

„Zrób cokolwiek, żeby tylko przestało”.

Warto zauważyć własną reakcję.

Możemy powiedzieć sobie:

„Jego płacz jest dla mnie bardzo trudny. Nie muszę jednak zatrzymać go w tej sekundzie”.

Jeżeli dziecko jest bezpieczne, możemy także zadbać o siebie:

• zmniejszyć hałas,
• zrobić krok dalej,
• uspokoić własny oddech,
• jeśli to możliwe, poprosić drugiego dorosłego o zmianę.

Regulowanie dziecka jest dużo trudniejsze, kiedy sami jesteśmy na granicy.

Prowadźmy krótką obserwację, jeśli sytuacje są częste

Przez kilka dni możemy zanotować:

• kiedy pojawił się płacz,
• co wydarzyło się bezpośrednio wcześniej,
• jak wyglądał dzień,
• czy dziecko jadło,
• jak spało,
• ile było bodźców,
• co pomogło,
• ile trwał powrót do równowagi.

Możemy zobaczyć wzorzec.

Na przykład:

„Najsilniejsze reakcje są zawsze po świetlicy”.

Albo:

„Pojawiają się głównie wtedy, kiedy musimy szybko wyjść”.

Wtedy mamy coś bardziej konkretnego niż:

„Płacze o wszystko”.

Unikajmy etykietowania

„Beksa”.

„Dramatyk”.

„Znowu histeria”.

Nawet jeśli mówimy to półżartem, dziecko może zbudować obraz:

„Jestem osobą, która przesadza”.

Łatwiej pracować z konkretnym zachowaniem:

„Dzisiaj było ci bardzo trudno, kiedy plan się zmienił”.

Niż z etykietą:

„Ty zawsze robisz dramat”.

Etykieta opisuje dziecko.

Konkret opisuje sytuację.

Nie szukajmy jednej przyczyny dla wszystkich łez

Jednego dnia dziecko może płakać z głodu.

Drugiego ze strachu.

Trzeciego z frustracji.

Czwartego z przeciążenia.

Nie potrzebujemy jednej wielkiej odpowiedzi:

„Moje dziecko płacze dlatego, że...”.

Lepiej budować ciekawość:

„Co dzieje się właśnie dzisiaj?”.

To pomaga reagować elastycznie.

Kiedy warto skorzystać z konsultacji?

Dodatkowe wsparcie może być pomocne, kiedy:

• płacz pojawia się bardzo często i utrudnia codzienne funkcjonowanie,
• dziecko bardzo długo nie wraca do równowagi,
• reakcje stają się coraz silniejsze,
• trudno rozpoznać ich przyczynę,
• dziecko zaczyna unikać szkoły, zajęć lub relacji,
• płacz pojawia się przy niemal każdej frustracji,
• dziecko bardzo źle reaguje na zmiany,
• w domu regularnie dochodzi do eskalacji między dzieckiem i rodzicem,
• rodzina zaczyna podporządkowywać codzienność unikaniu reakcji dziecka,
• nie wiemy już, jak odróżnić potrzebę wsparcia od sytuacji, w której trzeba utrzymać granicę.

Podczas konsultacji możemy wspólnie przyjrzeć się powtarzającym sytuacjom.

Sprawdzić:

• co wydarza się przed reakcją,
• jakie sygnały pojawiają się wcześniej,
• co zwiększa napięcie,
• co rzeczywiście pomaga,
• jak stawiać granice bez dokładania kolejnej walki,
• czego dziecko może stopniowo nauczyć się komunikować.

Nie szukamy sposobu na to, żeby dziecko już nigdy nie płakało.

Łzy są jedną z form przeżywania emocji.

Szukamy raczej sposobu, żeby dziecko coraz lepiej rozumiało, co się z nim dzieje, i miało więcej możliwości reagowania niż dopiero wtedy, kiedy napięcie jest już ogromne.

Nie pytajmy tylko: „O co ten płacz?”

Możemy spróbować spojrzeć szerzej.

Co działo się dzisiaj?

Ile dziecko miało już napięcia?

Czy coś się zmieniło?

Czy było głodne?

Czy jest zmęczone?

Czy próbowało wcześniej powiedzieć, że coś mu przeszkadza?

Czy ma inne sposoby komunikowania frustracji?

Czasami ostatnia drobnostka naprawdę jest tylko drobnostką.

Ale płacz jest prawdziwy.

Nie musimy uznawać złamanego banana za wielką tragedię.

Możemy jednocześnie zobaczyć:

„Widzę, że to był moment, w którym miałeś już za dużo”.

Dzięki temu nie uczymy dziecka, że każda przeszkoda jest katastrofą.

Nie uczymy go też, że jego reakcja jest głupia.

Pomagamy mu stopniowo odkrywać:

„Co właściwie się ze mną dzieje?”

i:

„Co mogę zrobić trochę wcześniej, zanim wszystko stanie się za trudne?”.

To znacznie bardziej przydatna umiejętność niż samo nauczenie się, żeby nie płakać.